Yan flütte notalar, sol elin başparmağı ve üç parmağı ile sağ elin üç parmağının perdeleri kapatma düzeniyle çıkar. Yeni başlayanlar genellikle Do’dan değil, sol elle çalınan Si, La ve Sol notalarından başlar; ardından sağ el eklenerek Fa, Mi ve Re’ye inilir. Bu yazıda ilk oktavın parmak düzenini tablo hâlinde verdik, doğru tutuşu ve ilk çalışmaları anlattık.
Parmaklar nasıl numaralanır?
Flütte sol el ağızlığa yakın, sağ el ayak tarafına yakın durur. Tablolarda parmaklar şöyle gösterilir:
- Sol el: başparmak (arkadaki Si perdesi), 1 = işaret, 2 = orta, 3 = yüzük parmağı. Sol serçe parmak Sol diyez perdesi içindir.
- Sağ el: 1 = işaret, 2 = orta, 3 = yüzük parmağı. Sağ serçe parmak, çoğu notada Mi bemol perdesine basılı durur; bu flütün dengesini ve sesin doğruluğunu sağlar.
- Sağ başparmak perdeye basmaz, flütün altından destek verir.
İlk oktav nota yerleri tablosu
| Nota | Sol el | Sağ el | Sağ serçe |
|---|---|---|---|
| Si (B) | Başparmak + 1 | — | Mi bemol perdesi basılı |
| La (A) | Başparmak + 1 + 2 | — | Mi bemol perdesi basılı |
| Sol (G) | Başparmak + 1 + 2 + 3 | — | Mi bemol perdesi basılı |
| Fa diyez (F#) | Başparmak + 1 + 2 + 3 | 3 | Mi bemol perdesi basılı |
| Fa (F) | Başparmak + 1 + 2 + 3 | 1 | Mi bemol perdesi basılı |
| Mi (E) | Başparmak + 1 + 2 + 3 | 1 + 2 | Mi bemol perdesi basılı |
| Re (D) | Başparmak + 1 + 2 + 3 | 1 + 2 + 3 | Serbest |
| Do (C, en pes) | Başparmak + 1 + 2 + 3 | 1 + 2 + 3 | Ayak bölümündeki Do perdesi |
Neden Si, La, Sol ile başlanır?
Bu üç nota yalnızca sol elle çalınır; öğrenci bir yandan ağızlığa doğru üflemeyi, bir yandan flütü dengede tutmayı öğrenirken az sayıda parmağa odaklanır. Pes Do ve Re ise bütün deliklerin tam kapanmasını ve daha kontrollü bir hava akımını gerektirir; bu yüzden birkaç hafta sonraya bırakılır.
İkinci oktav nasıl çıkar?
İkinci oktavda Mi’den La’ya kadar olan notalar çoğunlukla birinci oktavla aynı parmaklarla, ancak dudak açıklığı daraltılıp hava daha hızlı gönderilerek çıkar. Re ve Mi bemol gibi bazı notaların parmak düzeni ise farklıdır. Üçüncü oktav ayrı parmak pozisyonları ister. Bu geçişleri öğretmen eşliğinde öğrenmek, yanlış alışkanlıkları önler.
Doğru tutuş
- Flüt; çene, sol elin işaret parmağının kökü ve sağ başparmak olmak üzere üç noktadan dengelenir.
- Parmaklar hafif kıvrık durur, perdelere parmak uçlarının yumuşak kısmıyla basılır.
- Omuzlar gevşek, baş dik tutulur; flüt yere paralel ya da hafif aşağı eğik olur.
- Ağızlık deliğinin yaklaşık üçte biri alt dudakla örtülür, hava deliğin karşı kenarına yönlendirilir.
İlk hafta çalışma planı
- Sadece başlıkla (flütün ağızlık bölümü) ses çıkarma: günde 5 dakika.
- Si notasında uzun sesler: 4 vuruş çal, 4 vuruş dinlen.
- Si – La – Sol inişi ve çıkışı, yavaş tempoda.
- Bu üç notayla basit ezgiler, örneğin “Si La Sol, Si La Sol” kalıpları.
- Her çalışmanın sonunda flütü temizleme çubuğu ve bezle kurulama.
Sık sorulan sorular
Yan flütte ilk öğrenilen nota hangisi?
Genellikle Si notasıdır; yalnızca sol elin başparmağı ve işaret parmağıyla çalınır.
Blok flüt ile yan flütün nota yerleri aynı mı?
Hayır. Blok flüt delikli, yan flüt perdeli bir çalgıdır ve parmak düzenleri farklıdır.
Ses çıkmıyorsa ne yapmalıyım?
Önce sadece başlıkla ses çıkarmayı deneyin. Ses çıkıyor ama flüt takılınca çıkmıyorsa perdeler tam kapanmıyor olabilir. Sorun sürerse flütün bir teknisyen tarafından kontrol edilmesi gerekir.
Bu yazıda yararlanılan kaynaklar
- Boehm sistemi yan flüt standart parmak düzeni (öğrenci flüt metotlarında yer alan temel tablo).