Adam Sanat Akademi

Porte, sol anahtarı ve nota değerleriyle nota okuma illüstrasyonu
İllüstrasyon: Nota nasıl okunur?

Nota okumak için dört şeyi bilmek yeterlidir: porte (notaların yazıldığı beş çizgi), anahtar (çizgilere isim veren işaret), notanın portedeki yeri (hangi ses olduğu) ve notanın şekli (ne kadar süreceği). Notalar soldan sağa okunur; portede yukarı çıktıkça ses incelir, aşağı indikçe kalınlaşır. Bu rehberde nota okumayı adım adım, tablolarla anlattık.

Porte nedir?

Porte (dizek), notaların yazıldığı beş paralel yatay çizgidir. Çizgiler ve aralarındaki dört boşluk alttan yukarı doğru sayılır. Porteye sığmayan notalar için kısa ek çizgiler kullanılır; örneğin sol anahtarında piyanonun orta Do notası, portenin altındaki bir ek çizginin üzerine yazılır.

Sol anahtarı ve fa anahtarı

Anahtar, portenin başına yazılır ve hangi çizginin hangi notaya karşılık geldiğini söyler.

  • Sol anahtarı: Kıvrımı portenin 2. çizgisini sarar ve o çizgiyi “Sol” yapar. Piyanonun sağ eli, keman, gitar, yan flüt ve şan notaları bu anahtarla yazılır.
  • Fa anahtarı: İki noktası 4. çizginin iki yanındadır ve o çizgiyi “Fa” yapar. Piyanonun sol eli, çello, kontrbas ve fagot bu anahtarı kullanır.
  • Do anahtarı: Viyolada kullanılır; ayrıntı için viyola nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Sol anahtarında notaların yerleri

YerNota
1. ek çizgi (portenin altında)Do
Portenin hemen altıRe
1. çizgiMi
1. aralıkFa
2. çizgiSol
2. aralıkLa
3. çizgiSi
3. aralıkDo
4. çizgiRe
4. aralıkMi
5. çizgiFa
Ezber ipucu: Çizgilerdeki notalar alttan yukarı Mi–Sol–Si–Re–Fa, aralıklardakiler Fa–La–Do–Mi’dir. Aralıklardaki dört notayı “FA-LA-DO-Mİ” diye tek kelime gibi söylemek ezberi kolaylaştırır.

Uluslararası kaynaklarda notalar harflerle yazılır: C = Do, D = Re, E = Mi, F = Fa, G = Sol, A = La, B = Si.

Nota değerleri: birlik, ikilik, dörtlük…

Notanın şekli sesin ne kadar süreceğini gösterir. 4/4’lük ölçüde dörtlük nota bir vuruş sayılır.

NotaGörünüşü4/4’lükte süresi
Birlikİçi boş, sapsız4 vuruş
İkilikİçi boş, saplı2 vuruş
Dörtlükİçi dolu, saplı1 vuruş
Sekizlikİçi dolu, saplı, tek kuyrukluYarım vuruş
On altılıkİçi dolu, saplı, çift kuyrukluÇeyrek vuruş

Her notanın bir de sus işareti vardır; sus, aynı süre boyunca ses çıkarılmayacağını gösterir. Notanın sağındaki nokta, süreyi yarısı kadar uzatır: noktalı ikilik 3 vuruştur.

Ölçü ve vuruş

Anahtarın yanındaki kesir biçimindeki sayı (4/4, 3/4, 2/4) ölçü sayısıdır. Üstteki sayı bir ölçüde kaç vuruş olduğunu, alttaki sayı hangi notanın bir vuruş sayıldığını gösterir. Ölçüler portede dikey çizgilerle ayrılır. 3/4’lük ölçü vals gibi “bir-iki-üç” diye sayılır.

Diyez, bemol ve natürel

  • Diyez (♯): Notayı yarım ses inceltir.
  • Bemol (♭): Notayı yarım ses kalınlaştırır.
  • Natürel (♮): Diyez ya da bemolü iptal eder.

Bu işaretler anahtarın hemen yanında yazılmışsa (donanım) bütün parça boyunca geçerlidir; nota önünde yazılmışsa yalnızca o ölçünün sonuna kadar geçerlidir.

Nota okumayı hızlı öğrenmek için 6 yöntem

  1. Önce yalnızca sol anahtarında Do’dan Sol’e beş notayı öğrenin.
  2. Her gün 5 dakika nota kartlarıyla isim çalışması yapın.
  3. Ritmi sesten ayrı çalışın: notaları söylemeden önce elinizle vuruşları sayın.
  4. Bildiğiniz kolay ezgilerin notalarını okuyun; kulağınız sizi düzeltir.
  5. Notaları yüksek sesle söyleyerek okuyun; bu solfej çalışmasının temelidir. Ayrıntı için solfej nedir yazımıza bakın.
  6. Bir enstrümanla birlikte öğrenin: notayı görmek, çalmak ve duymak aynı anda olunca kalıcı olur.

Enstrümana göre nota yerleri için: piyano nota yerleri, keman nota yerleri, gitar tel isimleri ve notaları, yan flüt nota yerleri.

Sık sorulan sorular

Nota okumayı öğrenmek ne kadar sürer?

Düzenli çalışan biri sol anahtarındaki temel notaları ve dörtlük, ikilik gibi değerleri birkaç hafta içinde okuyabilir. Akıcı okuma ise çalarak geçen aylar içinde gelişir.

Nota bilmeden enstrüman çalınır mı?

Kulaktan çalmak mümkündür, ancak nota bilmek yeni parçaları kendi başınıza öğrenmenizi ve konservatuvar gibi sınavlara hazırlanmanızı sağlar.

Portede notalar neden alttan sayılır?

Ses aşağıdan yukarı doğru inceldiği için çizgi ve aralıklar alttan yukarı numaralanır.

Adam Sanat Akademisi YouTube kanalından bir öğrenci performansı.

Nota okumayı enstrümanla birlikte öğrenin

Adam Sanat Akademisi’nde solfej ve enstrüman derslerinde nota okuma birlikte öğretilir. Tüm branşlarda deneme dersi ücretsizdir.

Kursları inceleyin 0312 235 67 98

Bu yazıda yararlanılan kaynaklar

  • MEB, ortaokul müzik dersi öğretim programı (temel müzik bilgileri).