Adam Sanat Akademi

Kemençe ve yayını gösteren illüstrasyon
İllüstrasyon: Kemençe ve yayı

Kemençe, dizde dik tutularak yayla çalınan küçük, armut veya kayık biçimli gövdeli telli bir çalgıdır. Türkiye'de iki farklı kemençe yaygındır: Türk sanat müziğinde kullanılan klasik kemençe (armudi kemençe) ve Doğu Karadeniz halk müziğinin simgesi olan Karadeniz kemençesi. İkisi de üç tellidir ve dizin üzerinde dik tutulur; biçimleri, akortları ve çalınış tavırları farklıdır.

Klasik kemençe ve Karadeniz kemençesi

 Klasik kemençeKaradeniz kemençesi
Diğer adıArmudi kemençe, fasıl kemençesiKaradeniz kemençesi, Pontus lirası
Gövde biçimiArmut biçimli, kısa saplıDar ve uzun, kayık (kutu) biçimli
Müzik türüTürk sanat müziği, fasılDoğu Karadeniz halk müziği, horon
Çalış tekniğiTeller parmakların tırnak kısmıyla yandan dokunularak basılırTeller parmak uçlarıyla basılır; çoğu zaman iki veya üç tel birlikte çalınır
Ses karakteriYumuşak, içli, "nazal" tınıCanlı, parlak ve ritmik

Her iki çalgının da kökü, Orta Doğu ve Orta Asya'daki pek çok yaylı halk çalgısıyla ortak bir geçmişe uzanır. Bu yüzden "kemençe" ve benzeri adlar geniş bir coğrafyada farklı çalgılar için kullanılır.

Kemençenin parçaları

  • Tekne (gövde): Tek parça ahşaptan oyulur. Klasik kemençede armut biçimli, Karadeniz kemençesinde dar ve uzundur.
  • Göğüs (kapak): Teknenin üzerini kapatan ince ahşap; üzerinde ses delikleri bulunur.
  • Burgular: Tellerin akort edildiği ahşap mandallar; çalgının baş kısmındadır.
  • Köprü (eşik): Telleri göğüsten yukarıda tutan küçük parça.
  • Yay: At kılı gerilmiş ahşap çubuk. Kıllar, kemandaki gibi reçineyle kullanılır.

Kemençe nasıl çalınır?

Kemençe oturarak çalınır. Çalgı sol dizin üzerinde (veya iki dizin arasında) dik tutulur; sol el sapın çevresinden telleri basar, sağ el yayı yatay olarak tellere sürter.

  • Klasik kemençede sapın üzerinde klavye bulunmaz; teller sapa değmeden havada durur. Sol elin parmakları telleri yandan, tırnak kısmıyla dokunarak basar. Bu teknik kemençeye kendine özgü yumuşak tınısını verir.
  • Karadeniz kemençesinde parmaklar telleri yukarıdan basar. Teller birbirine yakın olduğu için çoğu zaman birden fazla tel aynı anda çalınır; ezgi bir tel üzerinde ilerlerken diğer tel dem görevi görür.

Kemençe perdesizdir; doğru sesi bulmak için kulak eğitimi önemlidir. Bu açıdan keman çalışan öğrencilerin deneyimine yakındır; perdesiz bir çalgıda nota yerleri hakkında keman nota yerleri yazımız fikir verebilir.

Kemençe akordu

Kemençe akordu, çalgının türüne ve çalınan eserin ahengine göre değişir:

  • Klasik kemençe: Üç tel, Türk müziği ahenklerine göre akort edilir. Teller arasında dörtlü ve beşli aralıklar kullanılır; hangi perdeden akort edileceği, eserin icra edildiği ahenge göre belirlenir.
  • Karadeniz kemençesi: Üç tel genellikle aralarında dörtlü aralık olacak şekilde akort edilir. Akort yöreye ve ustaya göre küçük farklılıklar gösterebilir.
Kemençe akordu kemandaki gibi tek bir standarda bağlı değildir. Hangi akordu kullanacağınızı öğretmeninizin çaldığı repertuvar belirler. Akortta burgular kemandaki gibi hafifçe içeri bastırılarak çevrilir. Akortla ilgili genel bilgiler için akort nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Kemençe ile keman arasındaki fark

 KemençeKeman
TutuşDizde, dikOmuzda, çene altında
Tel sayısıÜçDört
Parmak tekniğiKlasik kemençede tırnakla yandan; Karadeniz kemençesinde parmak ucuylaParmak ucuyla, klavyeye basarak
KullanımTürk sanat müziği, Karadeniz halk müziğiKlasik Batı müziği, Türk müziği, caz ve daha birçok tür

Kemençeye başlarken

  1. Türü belirleyin: Klasik kemençe mi Karadeniz kemençesi mi öğrenmek istediğinize, dinlemeyi sevdiğiniz müziğe göre karar verin.
  2. Bol dinleyin: Kemençenin tavrı ve süslemeleri, kulakla öğrenilen yanları ağır basan özelliklerdir.
  3. Çalgıyı öğretmenle seçin: Boy, ses ve ayar uygunluğu için ilk kemençeyi öğretmeninizin önerisiyle almanız faydalıdır.
  4. Kısa ve düzenli çalışma: Yay tekniği ve doğru sesi bulma, her gün kısa süreli çalışmayla gelişir.

Kontrol listesi

  • Klasik kemençe ile Karadeniz kemençesi arasındaki farkı biliyorum.
  • Öğrenmek istediğim türü seçtim.
  • Kemençemin boy ve ayarını öğretmenime kontrol ettirdim.
  • Yayımı çalışmadan önce gerip reçine sürüyorum.

Sık sorulan sorular

Kemençe kaç tellidir?

Hem klasik kemençe hem de Karadeniz kemençesi genellikle üç tellidir.

Kemençe hangi bölgenin çalgısıdır?

Karadeniz kemençesi Doğu Karadeniz halk müziğiyle özdeşleşmiştir. Klasik kemençe ise İstanbul merkezli Türk sanat müziği geleneğinde yer alır.

Kemençe öğrenmek zor mu?

Perdesiz bir yaylı çalgı olduğu için doğru sesi bulmak ve yay kontrolü zaman ister. Düzenli çalışma ve öğretmen rehberliğiyle temel teknikler adım adım öğrenilir.

Kemençe akort nasıl yapılır?

Kemençe burguları çevrilerek, çalınacak repertuvarın ahengine göre akort edilir. Klasik ve Karadeniz kemençesinin akortları farklıdır; hangi akordun kullanılacağını öğretmeniniz belirler.

Kemençe dersi hakkında bilgi alın

Ümitköy'deki akademimizde birebir Karadeniz kemençesi dersleri veriyoruz. Ders düzeni için bizimle görüşün.

Kemençe kursunu inceleyin 0312 235 67 98

Bu yazıda yararlanılan kaynaklar

  • Wikipedia, Classical kemençe — klasik kemençe, çalış tekniği; erişim 24 Ekim 2026.
  • Wikipedia, Pontic lyra — Karadeniz kemençesi; erişim 24 Ekim 2026.